Proserpine by Dante Gabriel Rossetti (London, UK — 1874)

Dante Gabriel Rossetti, bin sekiz yüz yetmiş dört yılında Londra'daki stüdyosunda, neredeyse tamamlanmış şaheseri Proserpine'in önünde duruyor. Otuz buçuk çarpı on beş buçuk inç (yetmiş yedi çarpı otuz sekiz santimetre) ölçülerindeki tuval üzerine yağlıboya tablo, Jane Morris'in mitolojik Proserpine olarak büyüleyici güzelliğini yakalıyor. Eserin yaratılışı, tanrıçanın kendi esaretini yansıtan kişisel çalkantılarla doluydu. Rossetti kendi kendine mırıldanır: "'Aklım, sözüm, gözyaşım yok; Kalbim bir taş gibi uyuyor' diye yazmıştı Christina. Yine de, boyayla onu derinliklerden uyandırabilirim." Sanat Bilgisi: Proserpine'in bilinen üç versiyonu vardır; biri Tate'te, diğeri Birmingham Müzesi ve Sanat Galerisi'ndedir. Elma, geri dönemeyeceği yeraltı dünyasını temsil eder.

Bin sekiz yüz elli yedi'de Rossetti'ye, William Morris ve Edward Burne-Jones ile birlikte Oxford Union'da duvar resimleri yapma görevi verildi. Orada, koyu renk saçları ve büyüleyici bir duruşu olan çarpıcı bir güzellik olan Jane Burden'ı ilk kez gördü. Güzelliği onun takıntısı haline gelecekti. Onun ilham perisi olduğunu biliyordu. Rossetti, Burne-Jones'a haykırır, "Bak! Hiç böyle bir yüz gördün mü? Muhteşem! Onu resmetmeliyim!" Burne-Jones cevap verir, "Dikkatli ol, Gabriel. O, William'ın nişanlısı." Sanat Bilgisi: Rossetti'nin Oxford Union'daki duvar resimleri, kullanılan deneysel boyama teknikleri nedeniyle hızla solmasıyla meşhur bir felaketti.

Eşi Elizabeth Siddal'ın ölümünün ardından Rossetti, şiir kitabını onunla birlikte gömdü. Yıllar sonra, pişmanlık ve maddi ihtiyaç içinde, şiirleri geri almak için onun tabutunu mezardan çıkardı. Bu deneyim onu rahatsız etti ve melankolik eğilimini derinleştirdi. Jane'i Proserpine olarak ölümsüzleştirmesi gerektiğini biliyordu. "Rossetti, gözle görülür şekilde sarsılmış ve solgun bir halde, 'Tüm güzelliğin gizli kaynağı kederdir,' diye mırıldanır, Kahil Gibran'ın ne kadar da güzel ifade ettiği gibi. Kederim sanatımı beslemeli. Jane... Proserpine..." Sanat Gerçeği: Rossetti'nin eşinin ölümünden sonra hissettiği suçluluk ve keder, sanatını derinden etkilemiş, daha içe dönük ve duygusal yüklü eserlere yol açmıştır.

Bin sekiz yüz altmış yedide Floransa'ya yapılan bir gezi, Rossetti'yi İtalyan Rönesans ustalarının yoğun renkleri ve sembolik zenginliğiyle tanıştırdı. Bu ziyaret, onun paletini ve kompozisyon stilini derinden etkileyerek, onu daha canlı ve duygusal olarak yankılanan bir Ön-Raffaelloculuğa doğru itti. Proserpine'in, tanık olduğu freskler kadar canlı olacağına karar verdi. Rossetti arkadaşına haykırır: "Bak şu renklerin şarkı söyleyişine, ışığın o freskler üzerinde nasıl dans ettiğine! Ben de öyle resim yapacağım, ruhumun derinliklerinden!" Sanat Bilgisi: Rossetti'nin İtalya gezisi, İtalyan Rönesans ustalarından ilham alarak daha zengin renkler ve daha dramatik kompozisyonlara yol açan sanatsal tarzında bir değişime işaret etti.

Rossetti, nar taneleri yedikten sonra her yılın bir kısmını yeraltı dünyasında geçirmeye mahkum olan Proserpine mitinden büyülenmişti. Proserpine'in esareti ile arkadaşı William ile evli olan Jane Morris'e duyduğu takıntılı aşk arasında bir paralellik görüyordu. Rossetti şöyle düşünür: "Oscar Wilde'ın daha sonra yazacağı gibi, 'Her birimiz kendi şeytanımızız ve bu dünyayı kendi cehennemimiz yaparız.' Tıpkı Proserpine'in nar yüzünden Hades'e bağlı olması gibi, ben de kendi arzularımın tuzağına düşmüş durumdayım." Sanat Gerçeği: Tablonun merkezi bir sembolü olan nar, Proserpine'in esaretini ve eylemlerinin kaçınılmaz sonuçlarını temsil eder.

Jane Morris, Rossetti'yi derinden etkileyen büyüleyici, melankolik bir güzelliğe sahipti. Rossetti onu, gölgeler ve özlemle dolu bir dünyada hapsolmuş bir tanrıça olan Proserpine'in vücut bulmuş hali olarak görüyordu. Yüzündeki ifade, onun tasvirinde kilit bir unsur haline geldi. Rossetti, bir poz verme sırasında Jane'e şöyle der: "Senin yüzün, Jane, bir evren dolusu keder barındırıyor. O, Proserpine'in ta kendisi. Bunu tuvale aktarmalıyım." Sanat Bilgisi: Jane Morris'in melankolik güzelliği ve karmaşık bir aşk üçgenindeki konumu, Rossetti'nin Proserpine tasvirinde merkezi temalar haline geldi.

Rossetti'nin sağlığı, Jane'e duyduğu takıntılı aşkın ve kloral bağımlılığının yarattığı gerilim altında kötüleşti. Akıl sağlığı giderek daha kırılgan hale geldi ve bu durum sanatının duygusal yoğunluğunu besledi. Proserpine'in daha karanlık, daha kasvetli yönleri onun içsel karmaşasını yansıtıyordu. "Rossetti, ajite bir şekilde stüdyosunda volta atıyor, mırıldanıyor: "'En kötü yalnızlık, samimi dostluktan yoksun olmaktır,' diye yazdı Francis Bacon. Ama sanatım... sanatım ihtiyacım olan tek dost!" Sanat Bilgisi: Rossetti'nin zihinsel ve fiziksel gerilemesi, Proserpine de dahil olmak üzere sonraki eserlerinin giderek daha karanlık ve duygusal yüklü atmosferine katkıda bulunmuştur.

Rossetti, Proserpine'i resmederken, onu giderek yeraltı dünyasının bir mahkumu olarak tasavvur etti; güzelliği sonsuza dek hüzün ve pişmanlıkla yoğrulmuştu. Sadece fiziksel görünümünü değil, içsel ıstırabını da yakalamayı hedefledi. Rossetti, resim yaparken kendi kendine şöyle der: "O sadece güzel değil; o trajik. Güzelliği bu - o bir hüzün tanrıçası. Hepsini göstermeliyim!" Sanat Bilgisi: Rossetti'nin Proserpine'i hüzün ve pişmanlıkla yoğrulmuş, yeraltı dünyasının bir mahkumu olarak tasavvur etmesi, tablonun kalıcı çekiciliğinin temel bir unsurudur.

Rossetti, bin sekiz yüz seksen iki'deki ölümünden önce Proserpine'in birkaç versiyonunu tamamladı. Tablo, Jane Morris'in güzelliğini ve hüznünü yakalayarak en ikonik eserlerinden biri haline geldi ve önde gelen bir Ön-Raffaellocu sanatçı olarak itibarını pekiştirdi. Son fırça darbeleri, ona karşı hissettiği tüm duyguları, takıntısını ve kederini yansıtıyordu. "Rossetti, yorgun ama tatmin olmuş bir şekilde fısıldar: "Bitti. O hatırlanacak, ben de öyle. Bu eser, bu Proserpine, sonsuza dek sürecek."" Sanat Gerçeği: Proserpine, Rossetti'nin sanatsal yeteneğinin ve Jane Morris ile olan karmaşık ilişkisinin bir kanıtı olarak, en ikonik ve kutlanan eserlerinden biri olmaya devam etmektedir.

Bugün, "Proserpine" Tate Britain'de asılı duruyor ve büyüleyici güzelliği ve sembolik zenginliğiyle izleyicileri büyülüyor. Dante Gabriel Rossetti'nin tanrıça vizyonu yankılanmaya devam ediyor, bize sanatın aşkın, kaybın ve insanlık durumunun karmaşıklıklarını yakalama gücünü hatırlatıyor. Mirası tamamlanmıştır. Bir sanat tarihçisi bir öğrenciye şöyle der: "Yakından bakın, Rossetti'nin tutkusunu her fırça darbesinde hala hissedebilirsiniz. Shakespeare'in yazdığı gibi, 'O solmayacak, çünkü o kadar güzel yaratıldı.'" Sanat Gerçeği: Rossetti'nin Proserpine'i izleyicilere ilham vermeye ve onları etkilemeye devam ederek, onun Ön-Raffaellocu hareketin bir ustası olarak yerini sağlamlaştırmaktadır.